نصب و پیکربندی بیگ بلو باتن روی سرور لینوکس

بیگ بلو باتن چیست؟

بیگ بلو باتن یا BigBlueButton یک نرم‌افزار متن‌باز برای برگزاری کلاس آنلاین، وبینار و جلسات آموزشی است. این سامانه ابزارهایی مانند ارائه فایل، تخته سفید تعاملی، اشتراک صفحه، نظرسنجی، گفت‌وگوی عمومی و خصوصی، اتاق‌های گروهی، مدیریت کاربران و ضبط جلسات را در اختیار مدرس قرار می‌دهد.

BigBlueButton برخلاف یک نرم‌افزار دسکتاپ معمولی روی رایانه مدرس نصب نمی‌شود. این سامانه روی یک سرور لینوکسی اجرا می‌شود و کاربران از طریق مرورگر وارد محیط کلاس می‌شوند. به همین دلیل کیفیت پردازنده، شبکه، دیسک و تنظیمات سرور بر تجربه کاربران اثر مستقیم دارد.

پیش‌نیازهای نصب BigBlueButton 3.0

برای محیط عملیاتی باید یک سرور تمیز در اختیار داشته باشید. منظور از سرور تمیز، سیستمی است که Apache، Plesk، DirectAdmin، cPanel یا وب‌سرور دیگری روی پورت‌های 80 و 443 آن فعال نباشد.

مرحله اول: بررسی سرور پیش از نصب

ابتدا با دسترسی Root یا کاربری که مجوز sudo دارد وارد سرور شوید. سپس نسخه سیستم‌عامل، معماری پردازنده، RAM، تعداد هسته‌ها و فضای دیسک را بررسی کنید.

cat /etc/lsb-release
uname -m
uname -r
free -h
grep -c ^processor /proc/cpuinfo
df -h

در خروجی باید Ubuntu 22.04، معماری `x86_64`، حداقل ۱۶ گیگابایت RAM و حداقل ۸ هسته پردازنده مشاهده شود.

بررسی اشغال نبودن پورت‌های وب

sudo ss -tulpn | grep -E ':(80|443)\b'

اگر Apache، Nginx یا کنترل‌پنل دیگری از این پورت‌ها استفاده می‌کند، قبل از نصب باید آن سرویس را حذف یا زیرساخت BigBlueButton را روی سرور مجزایی راه‌اندازی کنید.

بررسی Locale سیستم

cat /etc/default/locale
sudo systemctl show-environment | grep LANG

مقدار پیشنهادی برای Locale برابر `en_US.UTF-8` است. اگر مقدار دیگری مشاهده می‌کنید، از دستورات زیر استفاده کنید:

sudo apt-get install -y language-pack-en
sudo update-locale LANG=en_US.UTF-8
sudo systemctl set-environment LANG=en_US.UTF-8

مرحله دوم: تنظیم دامنه و DNS

یک زیردامنه مانند `bbb.example.com` ایجاد کنید و رکورد A آن را به IP عمومی سرور متصل نمایید. صدور گواهی SSL زمانی موفق خواهد بود که دامنه از اینترنت به همان سرور اشاره کند.

hostname -f
getent hosts bbb.example.com
curl -4 ifconfig.me

مرحله سوم: تنظیم فایروال و پورت‌ها

در ساده‌ترین حالت، سرور باید یک IP عمومی مستقیم داشته باشد. اگر سرور پشت NAT یا فایروال خارجی قرار دارد، پورت‌ها باید به IP داخلی سرور Forward شوند.

در صورتی که UFW را به‌صورت دستی مدیریت می‌کنید، ابتدا پورت SSH را باز کرده و سپس سایر قوانین را اضافه کنید:

sudo ufw allow OpenSSH
sudo ufw allow 80/tcp
sudo ufw allow 443/tcp
sudo ufw allow 16384:32768/udp
sudo ufw enable
sudo ufw status numbered

مرحله چهارم: به‌روزرسانی Ubuntu

پیش از نصب، فهرست بسته‌های Ubuntu را به‌روزرسانی کنید. اگر به‌روزرسانی کرنل انجام شد، بهتر است سرور را یک‌بار Restart کنید.

sudo apt update
sudo apt full-upgrade -y
sudo reboot

بعد از راه‌اندازی مجدد، دوباره از طریق SSH وارد سرور شوید و ادامه مراحل را انجام دهید.

مرحله پنجم: نصب BigBlueButton 3.0

روش پیشنهادی، استفاده از اسکریپت رسمی `bbb-install.sh` است. این اسکریپت پیش‌نیازها را بررسی و بسته‌های مورد نیاز را نصب می‌کند.

نصب BigBlueButton همراه SSL و فایروال

sudo -i

wget -qO- https://raw.githubusercontent.com/bigbluebutton/bbb-install/v3.0.x-release/bbb-install.sh | bash -s -- -w -v jammy-300 -s bbb.example.com -e admin@example.com

مرحله ششم: بررسی صحت نصب

پس از پایان نصب، دستور زیر را اجرا کنید. این دستور تنظیمات BigBlueButton، دامنه، SSL، سرویس‌ها، IP و وضعیت بخش‌های اصلی را بررسی می‌کند.

sudo bbb-conf --check

بررسی وضعیت سرویس‌ها

sudo bbb-conf --status

بررسی API سرور

curl -s https://bbb.example.com/bigbluebutton/api

در صورت درست بودن API، خروجی باید دارای مقدار `SUCCESS` باشد.

دریافت آدرس API و Secret

sudo bbb-conf --secret

نصب Greenlight برای مدیریت جلسات

BigBlueButton به‌تنهایی API کلاس آنلاین را ارائه می‌دهد. برای ایجاد اتاق‌ها، مدیریت کاربران و مشاهده فایل‌های ضبط‌شده می‌توانید Greenlight را نصب کنید یا از Moodle و سامانه اختصاصی خود استفاده نمایید.

برای نصب هم‌زمان Greenlight، گزینه `-g` را به دستور نصب اضافه کنید:

sudo -i

wget -qO- https://raw.githubusercontent.com/bigbluebutton/bbb-install/v3.0.x-release/bbb-install.sh | bash -s -- -w -v jammy-300 -s bbb.example.com -e admin@example.com -g

ایجاد حساب مدیر Greenlight

sudo docker exec -it greenlight-v3 bundle exec rake admin:create

بهینه‌سازی و نگهداری پس از نصب

نصب اولیه فقط آغاز کار است. برای حفظ کیفیت جلسات باید منابع سرور، فضای دیسک، ضبط‌ها، شبکه و سرویس‌های BigBlueButton به‌صورت منظم بررسی شوند.

تنظیمات را در مسیر Override قرار دهید

تغییرات سفارشی را تا حد امکان داخل فایل‌های مسیر `/etc/bigbluebutton` انجام دهید. تغییر مستقیم فایل‌های اصلی بسته‌ها ممکن است هنگام به‌روزرسانی بازنویسی شود.

• کنترل مصرف CPU و RAM در ساعات شلوغ
• بررسی فضای مسیر فایل‌های ضبط‌شده
• پاک‌سازی کنترل‌شده جلسات قدیمی
• بررسی انقضای SSL و صحت DNS
• مانیتورینگ وضعیت سرویس‌های داخلی
• ثبت هشدار برای پر شدن دیسک
• آزمایش دوره‌ای ضبط و پخش جلسات
• تهیه نسخه پشتیبان از تنظیمات ضروری

فرمان‌های اولیه مانیتورینگ

uptime
free -h
df -h
top
sudo bbb-conf --status
sudo bbb-conf --check

استفاده از TURN برای شبکه‌های محدود

در بعضی سازمان‌ها، دانشگاه‌ها یا شبکه‌های شرکتی، ارتباط UDP خروجی محدود می‌شود. در این شرایط ممکن است کاربران نتوانند میکروفن یا وب‌کم خود را متصل کنند. راه‌اندازی یک سرور TURN می‌تواند ارتباط رسانه‌ای را از مسیرهای قابل‌دسترس‌تر عبور دهد.

خطاهای رایج بعد از نصب بیگ بلو باتن

نخستین اقدام در بیشتر خطاها، اجرای دستور زیر و مطالعه بخش Warningها است:

sudo bbb-conf --check

برای بررسی جزئی‌تر مشکلات کیفیت، مقاله نکات افزایش کیفیت صدا و تصویر در بیگ بلو باتن را نیز مطالعه کنید.

به‌روزرسانی و مهاجرت BigBlueButton

برای نصب اصلاحیه‌های نسخه 3.0 می‌توان پس از تهیه نسخه پشتیبان، اسکریپت رسمی نصب را با همان پارامترهای قبلی دوباره اجرا کرد. قبل از هر به‌روزرسانی، نسخه فعلی، فضای دیسک، Greenlight، تنظیمات سفارشی و Recordingها را بررسی کنید.

• ثبت نسخه فعلی BigBlueButton و Ubuntu
• تهیه پشتیبان از فایل‌های تنظیمات
• بررسی حجم و محل Recordingها
• آماده‌سازی سرور تمیز برای نسخه اصلی جدید
• تست API و Greenlight پیش از جابه‌جایی
• تست یک جلسه کامل قبل از انتقال کاربران

نصب شخصی بهتر است یا سرویس آماده؟

نصب شخصی برای مجموعه‌ای مناسب است که نیروی فنی لینوکس، امکان مانیتورینگ سرور و زمان کافی برای نگهداری زیرساخت دارد. در مقابل، سرویس آماده یا سرور مدیریت‌شده مسئولیت نصب، SSL، رفع خطا، به‌روزرسانی و مانیتورینگ را کاهش می‌دهد.

برای بررسی هزینه سرور، نصب، فضای ضبط و نگهداری، راهنمای هزینه راه‌اندازی بیگ بلو باتن را مطالعه کنید.

سؤالات متداول درباره نصب BigBlueButton

جمع‌بندی

نصب و پیکربندی BigBlueButton 3.0 باید روی Ubuntu 22.04، دامنه معتبر و سروری با منابع کافی انجام شود. تنظیم درست DNS، SSL، فایروال و UDP به اندازه اجرای دستور نصب اهمیت دارد و بسیاری از مشکلات صدا و تصویر از پیکربندی نادرست شبکه ایجاد می‌شوند.

پس از نصب نیز باید فضای دیسک، ضبط جلسات، مصرف منابع، گواهی SSL و وضعیت سرویس‌ها مانیتور شوند. اگر مجموعه نیروی فنی لینوکس ندارد، استفاده از خدمات نصب و پشتیبانی یا سرور آماده می‌تواند ریسک اختلال را کاهش دهد.