بیگ بلو باتن (BigBlueButton) یکی از شناخته‌شده‌ترین پلتفرم‌های متن‌باز برای برگزاری کلاس‌های آنلاین و جلسات آموزشی است. این نرم‌افزار با امکاناتی مانند اشتراک‌گذاری صفحه، تخته وایت‌برد، گفت‌وگوی متنی، نظرسنجی، اتاق‌های گروهی و ضبط جلسات، محیطی تعاملی برای آموزش مجازی فراهم می‌کند.
در نسخه BigBlueButton 4.0، تغییرات مهمی در رابط کاربری، مدیریت جلسات، کیفیت ارتباط صوتی، ابزارهای آموزشی و زیرساخت فنی ایجاد شده است. هدف این به‌روزرسانی، ساده‌تر کردن استفاده از امکانات و افزایش مشارکت دانش‌آموزان، دانشجویان و مدرسان در کلاس‌های آنلاین است.
در ادامه، مهم‌ترین ویژگی‌ها و تغییرات بیگ بلو باتن ۴ را بررسی می‌کنیم.
۱. طراحی مجدد رابط کاربری و منوی برنامه‌ها
یکی از مهم‌ترین تغییرات BigBlueButton 4.0، بازطراحی رابط کاربری و منوی ناوبری است.
در نسخه جدید، امکانات پرکاربرد مانند فهرست کاربران، چت، یادداشت‌های مشترک، تایمر و تنظیمات در یک نوار کناری منظم قرار گرفته‌اند. این طراحی باعث می‌شود کاربران با سرعت بیشتری به ابزارهای موردنیاز خود دسترسی داشته باشند.
همچنین بخش جدیدی با عنوان Apps Gallery معرفی شده است که ابزارهایی مانند نظرسنجی، اتاق‌های گروهی، تایمر، زیرنویس صوتی و افزونه‌ها را در یک محیط یکپارچه نمایش می‌دهد.
کاربران می‌توانند ابزارهای پرکاربرد خود را سنجاق کنند، میان برنامه‌ها جست‌وجو کنند و نحوه نمایش آن‌ها را تغییر دهند. تنظیمات مربوط به ابزارهای سنجاق‌شده نیز در جلسات بعدی حفظ می‌شود.
۲. امکان جست‌وجو در فهرست شرکت‌کنندگان
در نسخه چهارم بیگ بلو باتن، قابلیت جست‌وجوی لحظه‌ای در فهرست کاربران اضافه شده است.
مدرسان و شرکت‌کنندگان می‌توانند نام افراد را جست‌وجو کنند و بدون پیمایش فهرست‌های طولانی، کاربر موردنظر را پیدا کنند.
این قابلیت در کلاس‌ها و وبینارهای پرجمعیت اهمیت بیشتری دارد و مدیریت شرکت‌کنندگان را آسان‌تر می‌کند.
۳. طراحی جدید تایمر کلاس آنلاین
ابزار تایمر در BigBlueButton 4.0 با ظاهری جدید و امکانات کاربردی‌تر ارائه شده است.
مدرسان می‌توانند از زمان‌های ازپیش‌تعریف‌شده استفاده کنند یا با دکمه‌های افزایش سریع، مدت تایمر را تغییر دهند.
این قابلیت برای فعالیت‌های کلاسی، آزمون‌های کوتاه، تمرین‌های گروهی و زمان‌بندی ارائه‌ها مفید است.
۴. بهبود مدیریت مهمانان و اتاق انتظار
در نسخه جدید، مدیریت مهمانان در پنلی اختصاصی و مرتبط با فهرست کاربران انجام می‌شود.
مدیر جلسه می‌تواند درخواست ورود افراد را تأیید یا رد کند. گزینه جدید Remember Choice نیز امکان اعمال تصمیم مشابه برای درخواست‌های بعدی را فراهم می‌کند.
همچنین هنگام ارسال پیام به افراد حاضر در اتاق انتظار، وضعیت ارسال پیام به شکل واضح‌تری نمایش داده می‌شود.
۵. مدیریت ساده‌تر سطح دسترسی کاربران
بخش تنظیم مجوزهای شرکت‌کنندگان یا Lock Viewers بازطراحی شده است.
در این نسخه، تنظیمات در زبانه‌های مشخص قرار گرفته‌اند و استفاده از چک‌باکس‌ها باعث می‌شود محدودیت‌های اعمال‌شده واضح‌تر باشند.
اگر مدیر جلسه تنظیماتی را تغییر دهد اما ذخیره نکند، هنگام خروج از پنجره تنظیمات هشدار دریافت خواهد کرد.
این تغییرات به مدرسان کمک می‌کند کنترل دقیق‌تری بر امکانات قابل‌استفاده توسط شرکت‌کنندگان داشته باشند.
۶. بهبود تجربه کلاس آنلاین در موبایل
BigBlueButton 4.0 تغییرات قابل‌توجهی برای کاربران موبایل ارائه کرده است.
در نسخه جدید، تصاویر وب‌کم شرکت‌کنندگان در صفحات جداگانه نمایش داده می‌شوند و کاربران می‌توانند با کشیدن انگشت میان صفحات جابه‌جا شوند.
تعداد پیش‌فرض دوربین‌های قابل‌نمایش در شبکه دوربین موبایل به شش عدد تغییر کرده است.
همچنین نوار ناوبری، کنترل‌های صدا، منوهای چت و پنجره‌های تنظیمات برای نمایشگرهای کوچک بهینه شده‌اند.
در حالت افقی گوشی نیز امکان نمایش دوربین‌ها و محتوای ارائه در کنار یکدیگر فراهم شده است.
۷. فعال‌سازی خودکار حالت روشن و تاریک
در نسخه جدید، رابط کاربری می‌تواند به‌صورت خودکار با تنظیمات ظاهری سیستم‌عامل هماهنگ شود.
اگر دستگاه کاربر روی حالت تاریک تنظیم شده باشد، BigBlueButton نیز می‌تواند از همان حالت استفاده کند.
البته کاربران همچنان می‌توانند حالت روشن یا تاریک را به‌صورت دستی انتخاب کنند و انتخاب دستی آن‌ها نسبت به تنظیمات خودکار اولویت دارد.
۸. تنظیمات پیشرفته صدا و حذف نویز
یکی از تغییرات مهم بیگ بلو باتن ۴، ایجاد بخش اختصاصی تنظیمات صدا است.
کاربران می‌توانند متناسب با شرایط محیط و نوع فعالیت، روش پردازش صدای میکروفون را انتخاب کنند.
حالت‌های اصلی شامل موارد زیر هستند:
-
Standard Filtering: پردازش استاندارد صدا با امکانات مرورگر مانند حذف اکو، کاهش نویز و تنظیم خودکار بلندی صدا.
-
Advanced Filtering: پردازش پیشرفته صدا با فناوری WebAssembly برای تفکیک بهتر صدای گوینده از نویز محیط.
-
Voice Isolation: جداسازی قوی‌تر صدای گوینده و کاهش حداکثری صدای پس‌زمینه؛ این قابلیت در نسخه 4.0.2 اضافه شده است.
-
Original Audio: انتقال صدای اصلی میکروفون بدون پردازش، مناسب برای موسیقی، آواز و سازهای موسیقی.
برخی از حالت‌های پیشرفته به فعال‌سازی توسط مدیر سرور و پشتیبانی مرورگر نیاز دارند.
۹. بهبود زیرنویس زنده و تبدیل گفتار به متن
BigBlueButton 4.0 امکانات جدیدی برای زیرنویس زنده ارائه می‌دهد.
در نسخه جدید، اگر قابلیت زیرنویس مبتنی بر مرورگر فعال باشد اما گفتار کاربر تشخیص داده نشود، سیستم می‌تواند درباره انتخاب اشتباه میکروفون یا نویز زیاد محیط هشدار دهد.
همچنین از نسخه 4.0.1، مدیر سرور می‌تواند روش پردازش گفتار را مشخص کند.
در حالت پردازش محلی، تبدیل گفتار به متن روی دستگاه کاربر انجام می‌شود و نیازی به ارسال صوت به سرویس تشخیص گفتار ابری نیست؛ البته این قابلیت به پشتیبانی مرورگر و بسته زبان موردنظر وابسته است.
این ویژگی می‌تواند برای کلاس‌های آموزشی، جلسات دارای نیازهای دسترس‌پذیری و محیط‌هایی با الزامات حریم خصوصی مفید باشد.
۱۰. بهبود عملکرد تخته وایت‌برد
در نسخه چهارم، نحوه جابه‌جایی و بزرگ‌نمایی محتوای تخته وایت‌برد تغییر کرده است.
کاربران می‌توانند با چرخ ماوس محتوای ارائه را جابه‌جا کنند و با نگه‌داشتن کلید Ctrl و چرخاندن ماوس، بزرگ‌نمایی یا کوچک‌نمایی انجام دهند.
این شیوه عملکرد مشابه بسیاری از ابزارهای طراحی است و کنترل محتوای آموزشی را ساده‌تر می‌کند.
۱۱. امکان درخواست ارائه توسط شرکت‌کنندگان
قابلیت Request to Present یکی از امکانات جدید BigBlueButton 4.0 است.
پیش‌ازاین، شرکت‌کنندگان معمولاً باید منتظر می‌ماندند تا مدیر جلسه نقش ارائه‌دهنده را به آن‌ها اختصاص دهد.
در نسخه جدید، کاربران می‌توانند درخواست ارائه ثبت کنند و مدیر جلسه درباره تأیید یا رد آن تصمیم بگیرد.
سه سیاست برای مدیریت این قابلیت وجود دارد:
-
فقط مدیران امکان تعیین ارائه‌دهنده داشته باشند.
-
شرکت‌کنندگان درخواست دهند و مدیر جلسه آن را تأیید کند.
-
شرکت‌کنندگان بدون نیاز به تأیید، نقش ارائه‌دهنده را دریافت کنند.
این قابلیت برای ارائه‌های دانش‌آموزی، جلسات مشارکتی و کلاس‌های تعاملی کاربرد دارد.
۱۲. سنجاق کردن پیام‌های مهم در چت
در BigBlueButton 4.0، مدیران جلسه می‌توانند پیام‌های مهم را در بخش چت سنجاق کنند.
به این ترتیب، پیام موردنظر در موقعیتی برجسته باقی می‌ماند و شرکت‌کنندگان راحت‌تر به آن دسترسی خواهند داشت.
این ویژگی برای نمایش لینک‌های آموزشی، دستورالعمل‌های کلاس، اطلاعیه‌های مهم و نکات ضروری جلسه مناسب است.
۱۳. دریافت رضایت کاربر پیش از فعال‌سازی میکروفون
در نسخه جدید، امکان درخواست رضایت شرکت‌کننده پیش از فعال‌سازی میکروفون توسط مدیر جلسه اضافه شده است.
در صورت فعال بودن این تنظیم، به‌جای باز شدن مستقیم میکروفون، پنجره‌ای برای دریافت موافقت کاربر نمایش داده می‌شود.
این قابلیت اختیاری است و می‌تواند به حفظ حریم خصوصی شرکت‌کنندگان کمک کند.
۱۴. نمایش هم‌زمان دو پنل در محیط کلاس
قابلیت Multi-Functional Mode امکان نمایش دو پنل در کنار یکدیگر را فراهم می‌کند.
برای مثال، مدرس می‌تواند فهرست شرکت‌کنندگان و پنجره چت را به‌صورت هم‌زمان مشاهده کند.
این ویژگی برای مدیریت کلاس‌های تعاملی مفید است؛ زیرا نیاز به جابه‌جایی مداوم میان بخش‌های مختلف را کاهش می‌دهد.
این قابلیت به‌صورت پیش‌فرض غیرفعال است و باید توسط مدیر سامانه فعال شود.
۱۵. نمایش بزرگ‌تر ایموجی‌ها در چت
در نسخه چهارم، پیام‌هایی که فقط شامل یک تا سه ایموجی باشند، با اندازه بزرگ‌تری نمایش داده می‌شوند.
این ویژگی که با عنوان Jumbomoji شناخته می‌شود، می‌تواند به افزایش جذابیت ارتباطات متنی و واکنش‌های سریع شرکت‌کنندگان کمک کند.
۱۶. داشبورد یادگیری در اتاق‌های گروهی
داشبورد یادگیری یا Learning Dashboard یکی از ابزارهای کاربردی برای بررسی فعالیت شرکت‌کنندگان است.
در BigBlueButton 4.0، این قابلیت برای اتاق‌های گروهی یا Breakout Rooms نیز در دسترس قرار گرفته است.
هر اتاق گروهی داشبورد مخصوص خود را دارد و مدرس می‌تواند فعالیت‌های آن را بررسی کند.
اطلاعات داشبورد اتاق گروهی تا پایان جلسه اصلی و دوره نگهداری تعیین‌شده حفظ می‌شود.
این قابلیت برای فعالیت‌های گروهی، تمرین‌های مشارکتی و ارزیابی میزان مشارکت دانش‌آموزان مفید است.
۱۷. پشتیبانی از فرمول‌های ریاضی و نمودار در یادداشت‌های مشترک
از نسخه BigBlueButton 4.0.2، قابلیت درج معادلات ریاضی و نمودارها به بخش یادداشت‌های مشترک اضافه شده است.
کاربران می‌توانند معادلات را با ساختار LaTeX و نمودارها را با زبان Mermaid ایجاد کنند.
معادلات با استفاده از KaTeX و نمودارها با Mermaid نمایش داده می‌شوند و تغییرات برای شرکت‌کنندگان قابل‌مشاهده است.
این قابلیت به‌ویژه برای تدریس ریاضی، علوم مهندسی، برنامه‌نویسی و درس‌های فنی کاربرد دارد.
۱۸. استفاده از LiveKit برای ارتباطات صوتی و تصویری
یکی از مهم‌ترین تغییرات زیرساختی BigBlueButton 4.0، استفاده پیش‌فرض از فناوری LiveKit است.
LiveKit به‌عنوان زیرساخت اصلی ارتباطات صوتی، تصویری و اشتراک‌گذاری صفحه مورد استفاده قرار می‌گیرد.
در عین حال، زیرساخت قبلی مبتنی بر mediasoup و FreeSWITCH همچنان به‌عنوان گزینه جایگزین پشتیبانی می‌شود.
این تغییر بخشی از روند نوسازی معماری رسانه‌ای بیگ بلو باتن است و امکانات جدیدی برای مدیریت ارتباطات فراهم می‌کند.
همچنین قابلیت آزمایشی Last-N Audio در نسخه 4.0.1 اضافه شده است که با انتخاب تعداد محدودی از جریان‌های صوتی، می‌تواند مدیریت صدا را در جلسات دارای میکروفون‌های باز متعدد بهینه کند.
۱۹. تغییر زیرساخت یادداشت‌های مشترک
در BigBlueButton 4.0، ابزار Etherpad از ساختار پیش‌فرض حذف شده و BlockNote جایگزین آن شده است.
BlockNote امکانات جدیدی برای ویرایش و ساختاربندی یادداشت‌های مشترک فراهم می‌کند.
این تغییر علاوه بر بهبود تجربه ویرایش محتوا، زمینه استفاده از قابلیت‌هایی مانند فرمول‌های ریاضی و نمودارهای تعاملی را فراهم کرده است.
مدیران سرور و توسعه‌دهندگانی که از یکپارچه‌سازی‌های قدیمی Etherpad استفاده می‌کنند، باید سازگاری سامانه‌های خود را با این تغییر بررسی کنند.
۲۰. ارتقای زیرساخت به Ubuntu 24.04
BigBlueButton 4.0 برای اجرا روی نسخه ۶۴ بیتی Ubuntu 24.04 طراحی شده است.
در کنار ارتقای سیستم‌عامل، بخش‌های مختلف نرم‌افزار نیز به فناوری‌های جدیدتری منتقل شده‌اند.
از جمله این تغییرات می‌توان به استفاده از Java 21، Node.js 24، Grails 8 و نسخه‌های جدیدتر سایر مؤلفه‌های زیرساختی اشاره کرد.
این تغییرات برای مدیران سرور اهمیت دارند و هنگام نصب، مهاجرت یا ارتقای نسخه باید در نظر گرفته شوند.
۲۱. بهبود امنیت و مدیریت سرور
نسخه چهارم بیگ بلو باتن تغییراتی در تنظیمات امنیتی و ابزارهای مدیریتی ایجاد کرده است.
از جمله این تغییرات می‌توان به اضافه شدن هدرهای امنیتی در پاسخ‌های بخش bbb-web، ارائه بسته اختیاری bbb-coturn برای سرویس TURN/STUN و معرفی ابزار مدیریتی bbbctl اشاره کرد.
ابزار bbbctl به مدیران سرور امکان می‌دهد برخی عملیات مانند مشاهده جلسات، بررسی وضعیت آن‌ها، پایان دادن به جلسات و کار با فایل‌های ضبط‌شده را از طریق خط فرمان انجام دهند.
همچنین تغییراتی در مدیریت افزونه‌ها و نسخه SDK اعمال شده است که توسعه‌دهندگان افزونه‌های اختصاصی باید به آن توجه کنند.
۲۲. پشتیبانی بهتر از ربات‌ها و افزونه‌ها
در BigBlueButton 4.0، پشتیبانی از کاربران ربات بهبود یافته است.
ربات‌ها می‌توانند با مشخصات اختصاصی وارد جلسه شوند و رفتار متفاوتی نسبت به کاربران عادی در فهرست شرکت‌کنندگان و چیدمان دوربین‌ها داشته باشند.
همچنین معماری رابط کاربری با استفاده گسترده‌تر از TypeScript بازسازی شده و زیرساخت افزونه‌ها نیز تغییر کرده است.
این قابلیت‌ها برای توسعه‌دهندگان و سازمان‌هایی که قصد اتصال BigBlueButton به سامانه‌های آموزشی یا ابزارهای اختصاصی خود را دارند، اهمیت دارد.
جمع‌بندی؛ BigBlueButton 4.0 چه تفاوتی با نسخه‌های قبلی دارد؟
بیگ بلو باتن ۴ تنها یک به‌روزرسانی ظاهری نیست؛ بلکه تغییرات مهمی در تجربه کاربران، ابزارهای آموزشی و زیرساخت فنی ایجاد کرده است.
رابط کاربری جدید، دسترسی آسان‌تر به امکانات، مدیریت بهتر شرکت‌کنندگان، ابزارهای تعاملی پیشرفته، بهبود تنظیمات صدا و توسعه قابلیت‌های یادداشت‌برداری، از مهم‌ترین ویژگی‌های این نسخه هستند.
از طرف دیگر، استفاده پیش‌فرض از LiveKit، پشتیبانی از Ubuntu 24.04 و نوسازی مؤلفه‌های نرم‌افزاری، تغییرات قابل‌توجهی برای مدیران فنی و ارائه‌دهندگان سرویس ایجاد کرده‌اند.
این امکانات می‌توانند تجربه برگزاری کلاس‌های آنلاین، آموزش‌های سازمانی و جلسات مجازی را بهبود دهند؛ البته دسترسی به هر قابلیت به نسخه نصب‌شده و تنظیمات سرویس‌دهنده بستگی دارد.